و غسل كه شستن تمامى بدن است خصوصاً در جنابت ، حيض و نفاس ، اضافه بر شستن ظاهر بدن اشاره به‌اين است كه مكلف در اين محضر مقدس بايستى به‌تمام وجودش از تمام پليدىها پاك باشد ، كه حيض و نفاس و جنابت خود پليدى يا شهوتى است كه تمامى بدن را و روح را و همه انسان را شامل است ، و اين گرچه حلال است ، ولى در محضر عبوديت حق بايستى از هرگونه پليدى و شهوت - گرچه شهوت پاك - تا چه رسد به‌شهوت‌هاى ناپاك پاك باشد « 1 » . و تيمم كه با دست خاكين بر چهره و دو پشت دست‌ها ماليدن است اشاره به‌اين است كه مكلف با خاك پاك و يا هر زمينى پاك پيشانيش را كه مركز بزرگ انسانيت اوست ، و دست‌هايش را كه محور اصلى فعاليت‌هاى ظاهرى اوست به‌عنوان آمادگى براى بندگى خدا خاك‌مال كند . و اكنون فقه عملى اين سه‌گونه طهارت : وضو مسأله‌ى 69 - وضو به‌دليل آيه‌ى « فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعيداً طَيِّباً » ( سوره‌ى مائده ، آيه‌ى 6 ) جز با آب مطلقِ پاك و پاكيزه درست نيست ، و اين وضو مُرَكَّبْ از دو شستن و دو مسح كردن است ، كه اول شستن صورت و دوم دو دست ، و مسح اول براى سر و دوم روى دو پا است . مسأله‌ى 70 - آب مورد استفاده در وضو يا غسل بايد پاك ، پاكيزه و مباح و بدون زيان باشد ، و نيز مُتَنَجِّسْ و يا خبيث و پليد و مضاف هم نباشد . مسأله‌ى 71 - انجام وضو يا غسل در صورت عسر و زيان حرام است و در هنگام حرج و طاقت‌فرسايى مستحب ، و در حالت عادى ، براى واجباتى مانند نماز - جز

--> ( 1 ) - چون‌كه شهوت‌هاى پاك و حلال فقط در بُعْد عالم ماده و معيشت قهرى جهان مادى مجوّز دارد ، اما در بعد عالم ماورايى و جهان ملكوتى معنا و بقاء هرگز نه تنها چنين جوازى ندارد بلكه حتى توّجه به‌اين سمت نيز انسان را از صعود به آن مقام محدود و محصور مىدارد - كه فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ انَّكَ بِاالْوادِ المُقدِّس طُوى - شاهدى مستمر در اين مورد است ، كه در اين مسير حتى از لذت‌هاى حلال و مجاز نيز بايد بر حذر و مهجور بود - تو گر لذت ترك لذّت بدانى - دگر لذت نفس لذّت نخوانى